२१. भविष्यातील दृष्टिकोन आणि कृतीसाठी आवाहन

आपण एका अशा भविष्याच्या उंबरठ्यावर उभे आहोत जिथे मानवी नैतिकता आणि तंत्रज्ञान यांच्यातील संघर्ष टोकाला पोहोचला आहे. इंटरनेटवरील अनुचित साहित्याने आजवर केवळ आपल्या पडद्यावर ताबा मिळवला होता, पण आता ते आपल्या मेंदूवर आणि अस्तित्वावर कब्जा करण्यास सज्ज झाले आहे. हे संकट केवळ वैयक्तिक राहिलेले नाही, तर ते एका संपूर्ण संस्कृतीचा विनाश करणारे डिजिटल वादळ ठरत आहे. जर आपण आज हे थांबवले नाही, तर येणाऱ्या पिढ्यांकडे ना स्वतःचे चारित्र्य असेल, ना नातेसंबंधांची ओढ. हे भयावह वास्तव आपल्या दारात येऊन ठेपले आहे आणि त्याकडे दुर्लक्ष करणे म्हणजे स्वतःच्या हाताने स्वतःचा विनाश ओढवून घेण्यासारखे आहे.

२१.१ भविष्यासाठीचे अंदाज आणि तातडीच्या बदलासाठी अंतिम विनंती

येणारे भविष्य हे केवळ माहितीचे नसेल, तर ते अतोनात उत्तेजनेचे असेल. अनुचित साहित्याचा प्रसार ज्या वेगाने होत आहे, तो पाहता भविष्यात मानवी भावनांचा पूर्णपणे लोप होण्याची भीती आहे. आपण एका अशा पिढीला जन्म देत आहोत जिच्यासाठी शरीर ही केवळ एक उपभोग्य वस्तू असेल. जर आपण तातडीने तांत्रिक आणि कायदेशीर बदल केले नाहीत, तर उद्याचा समाज हा केवळ वासनेने प्रेरित असेल. हे बदल करण्यासाठी आपल्याकडे आता खूप कमी वेळ उरला आहे. ही अंतिम विनंती आहे की आपण आपल्या मुलांना केवळ तंत्रज्ञान शिकवू नका, तर त्यांना त्यातील अक्राळविक्राळ धोक्यांपासून वाचवण्यासाठी ढाल बना. अन्यथा, इतिहासात आपली ओळख अशा पिढीच्या रूपाने होईल जिने आपल्या डोळ्यांदेखत आपल्या संस्कृतीचा बळी दिला.[1]

२१.२ मेटाव्हर्सचा धोका: व्हर्च्युअल रिअॅलिटीमधील अश्लीलता

मेटाव्हर्स आणि व्हर्च्युअल रिअॅलिटी (VR) हे तंत्रज्ञान अनुचितपणाला एका अशा पातळीवर घेऊन जाणार आहे जिथे आभास आणि वास्तव यातील फरक संपून जाईल. हे केवळ पाहण्याचे साहित्य उरणार नाही, तर ते ‘अनुभवण्याचे’ माध्यम बनेल. मेटाव्हर्समध्ये व्यक्ती अनुचित कृत्यांमध्ये प्रत्यक्ष सहभागी असल्याचा भास होईल, ज्यामुळे मेंदूची नैसर्गिक जडणघडण पूर्णपणे उद्ध्वस्त होईल. तिथे केल्या जाणाऱ्या कृत्यांना कोणतीही भौगोलिक सीमा किंवा कायदेशीर बंधन नसेल. हे तंत्रज्ञान मानवी मनाला एका अशा अंधाऱ्या गुहेत नेऊन ठेवेल जिथून परत येण्याचा कोणताही मार्ग नसेल. हे डिजिटल जग माणसाला खऱ्या नात्यांपासून तोडून एका कृत्रिम, हिंसक आणि विकृत जगात कायमचे कैद करेल. हा धोका आपल्या कल्पनेपेक्षा कितीतरी पटीने मोठा आणि जवळ आहे.[2]

२१.३ एआय-निर्मित गोंधळ: डीपफेक्स आणि सिंथेटिक मीडियाचे भविष्य

कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आता अश्लीलतेचे सर्वात घातक हत्यार बनले आहे. ‘डीपफेक्स’च्या माध्यमातून कोणत्याही सामान्य व्यक्तीचा चेहरा अनुचित व्हिडिओंमध्ये जोडणे आता सेकंदांचे काम झाले आहे.[3] उद्या तुमच्या कुटुंबातील कोणत्याही व्यक्तीची बदनामी करण्यासाठी कोणत्याही कॅमेऱ्याची गरज उरणार नाही; केवळ एका फोटोवरून एआय त्यांचे अश्लील आयुष्य तयार करेल. सिंथेटिक मीडियामुळे कोणाचीही प्रतिष्ठा सुरक्षित राहणार नाही. हे भविष्य इतके अस्थिर असेल की आपण कोणावरही विश्वास ठेवू शकणार नाही. सत्याचा पूर्णपणे मृत्यू होईल आणि केवळ खोटेपणाचे साम्राज्य असेल. हे संकट आपल्या व्यक्तिगत स्वातंत्र्याचा आणि सन्मानाचा गळा घोटणारे आहे. जर एआयवर आता नियंत्रण मिळवले नाही, तर उद्याचे जग हे ‘ब्लॅकमेल’ आणि ‘डिजिटल दहशतीचे’ केंद्र बनेल.

२१.४ २०३५ चे चित्र: असंवेदनशील समाज की सुधारलेला समाज?

२०३५ सालापर्यंत आपला समाज कोणत्या दिशेला असेल, हे आजच्या आपल्या कृतीवर अवलंबून आहे. जर आपण असेच निष्क्रीय राहिलो, तर २०३५ चा समाज हा पूर्णपणे असंवेदनशील असेल. जिथे बलात्कार, हिंसा आणि विकृती या केवळ बातम्या नसून त्या मनोरंजनाचा भाग बनलेल्या असतील. माणसांमधील सहानुभूती संपलेली असेल आणि प्रत्येकाच्या डोळ्यांत केवळ अश्लीलतेने भरलेले आभासी जग असेल. हा समाज मानसिक आजारांनी ग्रस्त असेल, जिथे आत्महत्येचे प्रमाण प्रचंड वाढलेले असेल. कुटुंब व्यवस्था ही केवळ कागदावर उरलेली असेल. याउलट, जर आपण आज संघर्ष केला, तरच आपण एक सुधारलेला आणि नैतिक समाज पाहू शकू. आपण निवडलेल्या वाटेवरच आपल्या नातवंडांचे भवितव्य अवलंबून आहे. आपण त्यांना एक डिजिटल स्मशानभूमी देणार की एक सुरक्षित समाज, हा प्रश्न आज आपल्यासमोर उभा आहे.

२१.५ आर्थिक किंमत: सामाजिक अधोगतीचा भारताच्या विकासावर कसा परिणाम होईल

अनुचित साहित्याचा प्रसार ही केवळ सामाजिक समस्या नसून ती भारताच्या आर्थिक विकासाला लागलेली वाळवी आहे. ज्या देशाची तरुण पिढी दिवसातील पाच ते सहा तास अश्लील साहित्यात घालवते, त्या देशाची उत्पादकता शून्यावर येते.[4] मानसिक आरोग्यावरील खर्च वाढल्यामुळे आणि गुन्हेगारीत वाढ झाल्यामुळे देशाच्या अर्थव्यवस्थेवर मोठा ताण येईल. तरुण पिढीचे सर्जनशील विचार संपल्यामुळे नवनवीन शोध आणि विकास थांबेल. सामाजिक अस्थिरतेमुळे विदेशी गुंतवणूकदार पाठ फिरवतील. भारताची सर्वात मोठी ताकद असलेली ‘युवा शक्ती’ ही जर अश्लीलतेच्या व्यसनात अडकली, तर आपण विश्वगुरु बनण्याचे स्वप्न कधीच पूर्ण करू शकणार नाही. ही आर्थिक अधोगती आपल्याला कित्येक दशके मागे घेऊन जाईल, ज्याची किंमत आपल्या संपूर्ण देशाला मोजावी लागेल.

२१.६ अंतिम भूमिका: आताच कृती करणे का आवश्यक आहे

वेळ कोणासाठीही थांबत नाही आणि तंत्रज्ञानाचा भस्मासुर आता आपल्या नियंत्रणाबाहेर जाण्याच्या स्थितीत आहे. आज आपल्याकडे संधी आहे की आपण एकत्र येऊन या डिजिटल विकृतीचा प्रतिकार करू शकतो. जर आपण आज गप्प बसलो, तर उद्या ओरडण्याची शक्तीही आपल्यात उरणार नाही. अश्लीलतेने आपल्या घराच्या भिंती ओलांडून आपल्या मुलांच्या मनात प्रवेश केला आहे. आता विचार करण्याची वेळ निघून गेली आहे, आता केवळ प्रहाराची वेळ आहे. प्रत्येक पालकाने, प्रत्येक शिक्षकाने आणि प्रत्येक नागरिकाने या विरोधात युद्ध पुकारणे आवश्यक आहे. ही लढाई आपल्या अस्तित्वासाठी आहे, आपल्या मुलांच्या निरागसतेसाठी आहे आणि आपल्या महान संस्कृतीच्या रक्षणासाठी आहे. आताच उठा, जागा व्हा आणि या अश्लीलतेच्या राक्षसाला गाडून टाकण्यासाठी कृती करा, कारण उद्या कदाचित खूप उशीर झालेला असेल कारण असुर युग आलेले असेल.

[1] Sadhna Singh, “Online Safety For Children: Protecting The Next Generation From Harm”, NITI Ayog

[2] Borivoje Baltezarević, “Metaphysics Of The Virtual: From Plato’s Cave To Modern VR—Questioning Reality’s Essence”, Politika I Bezbednost, Vol. 20, № 3, 2023: 165–172.

[3] Advocate (Dr.) Abhishek Gandhi, “Deepfakes and the Law: The Emerging Threat of Digital Deception”, Abhishek Gandhi, Dt. 28.7.2025, available at: https://advocategandhi.com/deepfakes-and-the-law-the-emerging-threat-of-digital-deception/, last visited on 21.12.2025

[4] Divya Bhati “More than half of Indian youth aged 9-17 spend over 3 hours daily on social media, gaming: Study”, India Today, available at: https://www.indiatoday.in/technology/news/story/more-than-half-of-indian-youth-aged-9-17-spend-over-3-hours-daily-on-social-media-gaming-study-2449702-2023-10-16, last visited on 21.12.2025

Purchase my e-book “Digital Darkness” choose your language.

Marathi

Hindi

English