प्रिय वाचकांनो,
जेव्हा मी पहिल्यांदा इंटरनेटच्या या काळोख्या दुनियेत डोकावून पाहिले, तेव्हा मला जाणीव झाली की जणू एखादी अदृश्य शक्ती भारताच्या आत्म्यावर छुप्या पद्धतीने हल्ला करत आहे. आजचे हे डिजिटल युग, जे आपल्याला ज्ञान आणि संपर्काचे आश्वासन देते, प्रत्यक्षात असे जाळे विणत आहे जिथे अश्लीलता, विकृती आणि शोषणाच्या छटा प्रत्येक कोपऱ्यात पसरल्या आहेत. माझे पुस्तक, “डिजिटल अंधार: भारताच्या आत्म्यावर प्रहार”, याच अंधाराचा शोध घेणारा प्रवास आहे. या शोधकार्याने माझी रात्रीची झोप उडवली आणि आता मला वाटते की तुम्हीही या सत्याचा सामना करावा. जर आपण आता जागे झालो नाही, तर येणाऱ्या पिढ्यांमध्ये अशी विकृती निर्माण होईल जी रावण आणि दुर्योधनाच्या वृत्तीलाही मागे टाकेल. एक प्रकारचे ‘असुर युग’ संपूर्ण मानवजातीला गिळंकृत करेल, ज्यामध्ये मुलींसोबतच मुलेही असुरक्षित होतील.
तुमचा निष्पाप मुलगा, जो शाळेतून आल्यावर तुमचा फोन हातात घेतो आणि अचानक त्याच्यासमोर असे साहित्य येते जे त्याच्या कोवळ्या मनाला कायमचं बदलून टाकते. तुम्ही कधी विचार केला आहे का की फेसबुक, इंस्टाग्राम, एक्स (ट्विटर) किंवा यूट्यूब सारखे परदेशी प्लॅटफॉर्म भारताला ‘डिजिटल लैंगिक बाजारपेठ’ का बनवत आहेत? या कंपन्या भारतीय कायद्यांची पर्वा न करता उघडपणे अश्लील सामग्री, वेश्यावृत्तीला खतपाणी घालणारे विषय आणि सशुल्क लैंगिक सेवांना प्रोत्साहन का देत आहेत? आणि सर्वात भीतीदायक गोष्ट म्हणजे, केवळ नफा कमावण्यासाठी आणि वापरकर्त्यांना नियंत्रित करण्यासाठी त्यांचे अल्गोरिदम जाणूनबुजून अशा उत्तेजक साहित्याला पुढे ढकलत आहेत का? ज्या मुलाने असे साहित्य पाहिलं आहे आणि तो भीतीपोटी घरी सांगू शकत नाही, त्याच्या मनावर ते चित्र वारंवार उमटू लागते. आई-वडिलांच्या रागाच्या किंवा मारहाणीच्या भीतीने तो आपले मन मोकळे करण्यासाठी दुसरी जागा शोधतो. अनेकदा त्याची ही द्विधा मनःस्थिती ऐकणारी व्यक्ती त्याची हितचिंतक असेलच असे नाही. चुकीच्या व्यक्तीकडे मन मोकळे करताना त्या मुलासोबतही काही चुकीचे घडण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. या मानसिकतेने ग्रासलेली व्यक्ती मग समोरचे मूल असो वा किशोरवयीन, मुलगा असो वा मुलगी, यात कोणताही फरक करत नाही.
हा केवळ साहित्याचा विषय नाही; हा आपल्या समाजाचा पाया हादरवणारा प्रश्न आहे. पुरुष, महिला, तरुण आणि अगदी लहान मुले, इंटरनेट वापरणारे असोत वा नसोत, सर्वच जण या लाटेत वाहून जात आहेत आणि त्याचे परिणाम सर्वांनाच भोगावे लागत आहेत. यामुळे व्यसन, तणाव, अस्वस्थता आणि मानसिक आरोग्याच्या समस्या निर्माण होत आहेत का? हे विवाहसंस्था, नातेसंबंध, विश्वास आणि कुटुंबांची भावनिक स्थिरता नष्ट करत आहे का? परदेशी कंपन्या ‘अधिकार’ आणि ‘स्वातंत्र्य’ या नावाखाली ‘हायपर-सेक्स्युअल’ वर्तनाला सामान्य ठरवून भारताच्या सामाजिक विणकामाला कमकुवत करत आहेत का? आपण अशा समाजाकडे जात आहोत का जिथे रील्स, फॅन्टसी आणि वासना हे वास्तव नातेसंबंध, मूल्ये आणि जबाबदाऱ्यांची जागा घेत आहेत? असा समाज खरोखर राहण्यायोग्य उरेल का?
परंतु गोष्ट इथेच थांबत नाही. या अंधारात गुन्हेगारीची मुळे खोलवर रुजलेली आहेत. ऑनलाईन अश्लील साहित्य लैंगिक गुन्हे, मानवी तस्करी आणि शोषणाला खतपाणी घालत आहे का? एजंट्स, टेलिग्राम चॅनेल, परदेशी पेमेंट गेटवे आणि सतत नवीन खाती बनवून हे अवैध नेटवर्क कायद्याच्या कचाट्यातून कसे सुटत आहेत? जेव्हा अधिकारी कारवाई करतात, तेव्हा हे गट नवीन ॲप्स, व्हीपीएन किंवा कोडेड खात्यांमध्ये त्वरित कसे स्थलांतरित होतात? प्लॅटफॉर्म या गुन्ह्यांमध्ये भागीदार बनून नफा कमवत आहेत का? आणि त्यांना यासाठी जबाबदार धरले जावे का?
आपले कायदे, जसे की बीएनएस, आयटी ॲक्ट, आयटिपीए आणि पोक्सो (POCSO), मजबूत आहेत, पण जागतिक टेक कंपन्यांवर ते प्रभावी का ठरत नाहीत? सरकारने आतापर्यंत काय पावले उचलली आहेत? आपण ‘आधार-आधारित’ वय पडताळणी सारखी कडक यंत्रणा राबवली तर वापरकर्त्यांच्या गोपनीयतेचे काय होईल? प्रत्येक अश्लील पोस्टवर मोठा दंड किंवा कंपन्यांची मालमत्ता जप्त करणे त्यांना सुधारण्यास भाग पाडू शकेल का? की आपल्याला अशा कडक कायद्यांची गरज आहे जिथे अशी सामग्री पोस्ट करणाऱ्याला थेट तुरुंगवास होईल आणि प्लॅटफॉर्मला १००% अशी सामग्री रोखावी लागेल, अन्यथा त्यांचे भारतातील कामकाज बंद केले जाईल?
हे पुस्तक या सर्व प्रश्नांच्या मुळाशी जाते, वैयक्तिक स्तरावर बचावाची रणनीती, कुटुंबातील निकोप चर्चा, शाळांमधील शिक्षण कार्यक्रम, सामाजिक पुढाकार आणि एआय सारख्या तंत्रज्ञानाद्वारे अशा सामग्रीचा शोध घेणे. पण सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, हे पुस्तक तुम्हाला चेतावणी देते, जर हे असंच अनियंत्रित राहिले, तर १० वर्षांनंतरचा भारत कसा असेल? तुटलेली घरे, गोंधळलेली तरुण पिढी, कमकुवत संस्कृती आणि डिजिटल पद्धतीने नियंत्रित केलेला समाज?
मी हे पुस्तक लिहिले आहे कारण मी एक सामान्य भारतीय आहे, एक स्त्री, एक माता आणि एक नागरिक, जिला आपल्या देशाचा आत्मा वाचवायचा आहे. हे केवळ कोरडे विश्लेषण नाही, तर ही एक जागृतीची हाक आहे. वाचा, विचार करा आणि कृती करा. कारण अंधार कितीही गडद असला तरी, प्रकाशाचा एक छोटासा किरण त्याला छेद देऊ शकतो. तुम्ही या प्रवासात माझ्यासोबत चालायला तयार आहात का? या पुस्तकाचा उद्देश जनजागृती आहे, म्हणून ते जास्तीत जास्त शेअर करा.
तुमची आपली,
रिंकू ताई!
Purchase my e-book “Digital Darkness” choose your language.
Instead of doom-scrolling on mobile, just start reading good books. You can opt an option of e-books to save paper.
बहुत बढ़िया। पढ़ने लायक किताब है।